Koga naslovot stanuva „vest“, a ne fakt

Povod: Napisot vo srpskiot medium „Večernje novosti“ so naslov „Severna Makedonija ѝ se pridružuva na Ukraina vo vojnata protiv Rusija!“ Vo vreme koga informaciite se širat za nekolku sekundi, novinarskata odgovornost ne završuva samo so objavuvanjeto na faktite. Taa prodolžuva so nivnoto pravilno tolkuvanje. A naslovot e prvata informacija što ja gleda čitatelot. Ako toj ja menuva suštinata na nastanot, togaš javnosta ne dobiva informacija, tuku vpečatok. Vo slučajot so srpski „Novosti“, Makedonija i „Koalicijata na podgotvenite“, mediumot ja preminuva linijata na profesionalnosta. Da, faktite potvrduvaat priklučuvanje kon meѓunarodna inicijativa za koordinacija na poddrškata za Ukraina. No faktite ne potvrduvaat deka Makedonija stanuva direktna strana vo vojnata meѓu Rusija i Ukraina. Vo novinarstvoto taa razlika ne e nijansa. Taa e razlikata meѓu precizno informiranje i senzacionalizam. Eden naslov kako ovoj može da predizvika strav. Meѓutoa, edna analiza što sleduva vo prodolženie može da go vrati kontekstot. Kako mediumskata konstatacija deka našata država vleguva „vo vojna protiv Rusija“ stana regionalna mediumska bomba i što navistina pokažuvaat oficijalnite informacii Vo erata na digitalnite mediumi edna rečenica vo naslov može da ima mnogu pogolemo vlijanie od celiot tekst. Golem broj čitateli denes ne čitaat poveќe od naslovot, pa tokmu tamu se vodi bitkata za vnimanieto. No koga naslovot ne ja odrazuva sodržinata, tuku sozdava poinakov vpečatok od faktite, se otvora seriozno prašanje za profesionalnite standardi vo novinarstvoto. Tokmu toa se sluči po sostanokot na „Koalicijata na podgotvenite“ vo Pariz, koga nekoi od regionalnite mediumi objavija dramatični naslovi deka makedonskata država „… ѝ se priklučuva na Ukraina vo vojnata protiv Rusija“. Na prv pogled, vakvata formulacija ostava vpečatok deka oficijalno Skopje donelo odluka da stane direkten učesnik vo oruženiot konflikt. No detalna analiza na oficijalnite informacii i na izvestuvanjeto na najrelevantnite stranski mediumi pokažuva deka takov zaklučok – ne može da se izvleče. Dve različni prikazni za ist nastan Najprvo vesta što predizvika šok vo regionot e liferuvana vo srpskiot medium „Večernje novosti“ so naslov „Severna Makedonija ѝ se pridružuva na Ukraina vo vojnata protiv Rusija!“, što e daleku od točna informacija. No ne može a da ne se spomene deka vo tekstot na srpskiot vesnik „Večernje novosti“ se naveduvaat i nekolku faktički točni informacii, i toa deka: Makedonija se priklučuva kon „Koalicijata na podgotvenite“; makedonski vladin pretstavnik učestvuva na sostanok vo Pariz; koalicijata obezbeduva različni formi na poddrška za Ukraina. Seto toa vo golema mera se sovpaѓa so ona što go objavuvaat i drugite meѓunarodni mediumi i e vo soglasnost so principite i standardite na novinarstvoto. No, problemot počnuva vo momentot koga nad site ovie informacii i nad tekstot se postavuva naslovot „S. Makedonija ѝ se priklučuva na Ukraina vo vojnata protiv Rusija“. Takov zaklučok ne proizleguva nitu od tekstot nitu od oficijalnite informacii. Tokmu tuka započnuva mediumskoto vramuvanje, t.n. framing, tehnika so koja isti fakti može da sozdadat sosema različna percepcija. Za sporedba, kako izvestuva „Evronjuz“? „Evronjuz“ (Euronews) istiot nastan go tretira kako diplomatski i bezbednosen samit. Vo nivnoto izvestuvanje centralni temi se koordinacijata meѓu evropskite državi, prodolžuvanjeto na poddrškata za Ukraina, razgovorite za idnite bezbednosni garancii, kako i mnogu važniot aspekt na započnatite „podgotovki za možen miroven proces“. Makedonija ne e izdvoena kako država što vleguva vo vojna. Naprotiv, taa se spomenuva isklučivo kako edna od državite što se priklučuvaat kon poširokata inicijativa za miroven proces. „Kiev post“: Proširuvanje na koalicijata, a ne na konfliktot Ukrainskiot medium „Kiev post“ (Kyiv Post) povikuvajќi se na informacii od Elisejskata palata, izvestuva deka koalicijata se proširuva na 37 državi. Vo taa grupa se naveduvaat i Makedonija i Moldavija. No, celata informacija za spomenatiot nastan e smestena vo diplomatski kontekst. Stanuva zbor za proširuvanje na krugot državi što ќe ja koordiniraat poddrškata za Ukraina, a ne za proširuvanje na brojot na državi što ќe učestvuvaat vo borbenite operacii. „Kiev post“ ja izdvojuva ovaa suštinska razlika. „Gardijan“: Fokus na evropskata bezbednost Britanski „Gardijan“ (The Guardian) voopšto ne go postavuva prašanjeto dali nekoja nova država „vleguva vo vojnata“. Odredeni aspekti vo tekstot na „Gardijan“ e staveni na sankciite protiv Rusija, na vozdušnata odbrana na Ukraina, potoa i na dolgoročnata evropska bezbednost, kako i, najvažno, na „možnite mirovni garancii i koordinacijata meѓu sojuznicite“ za toa. Izvestuvanjeto vo mediumot za ovoj nastan e političko i diplomatsko, a ne senzacionalističko. I mediumi što izvorno gi prenesuvaat stavovite na Kremlj ne zboruvaat za „vleguvanje vo vojna“ Interesno e što i mediumite što gi prenesuvaat stavovite na Kremlj ne upotrebuvaat formulacija deka „Makedonija stanuva direkten učesnik vo vojnata“. Vo nivnite tekstovi se prenesuva kritikata deka „Koalicijata na podgotvenite“ ja prodolžuva poddrškata za Ukraina. No nitu tamu ne se naveduva deka Makedonija započnuva borbeni operacii protiv Rusija. Toa pokažuva deka senzacionalističkata interpretacija glavno ostanuva proizvod na del od regionalniot mediumski prostor. Mediumsko spinuvanje Spored naši sogovornici, eksperti za mediumska pismenost, vo analiziraniot slučaj može da se prepoznaat nekolku klasični tehniki na senzacionalizam. – Prvo, se prepoznava t.n. zamena na poimite. Imeno „priklučuvanje kon koalicija“ se pretstavuva kako „priklučuvanje kon vojna“, što e apsolutno različno. Vtoro na koe bi obrnale vnimanie e t.n. emocionalno vramuvanje. Vo naslovot se koristat zborovi što predizvikuvaat strav i dramatičnost. Treto, zabeležlivo e izostavanje na kontekstot. Vsušnost, ne se objasnuva što e „Koalicijata na podgotvenite“, pa čitatelot lesno može da zakluči deka stanuva zbor za borbena koalicija. Četvrto, karakteristična e takanarečenata tehnika na „sozdavanje silna asocijativnost“. Imeno, povrzuvanjeto na rečenicite „po vlezot vo NATO“ i „ѝ se priklučuva na Ukraina vo vojnata“ sozdava vpečatok deka sledniot čekor e direktno voeno učestvo, iako takvo nešto ne e navedeno vo oficijalnite informacii – velat našite sogovornici. Vo sovremenoto novinarstvo razlikata meѓu edna točna informacija i edna dezinformacija često ne se krie vo faktite, tuku vo načinot na koj tie se pretstaveni. – Vo konkretniot slučaj, priklučuvanjeto na našata država kon „Koalicijata na podgotvenite“ e realen diplomatsko-bezbednosen poteg. No, negovoto pretstavuvanje kako „priklučuvanje na Ukraina vo vojnata protiv Rusija“ ne proizleguva od oficijalnite odluki, nitu e potvrdeno od relevantnite stranski mediumi. So samo eden malku popedanten komparativen priod i običen čitatel ќe zabeleži deka kredibilnite meѓunarodni izvori zboruvaat za „proširuvanje na meѓunarodnata koalicija za poddrška na Ukraina“ i toa duri eksplicitno vo nekoi mediumi se spomenuva „priklučuvanje kon poširokata inicijativa za miroven proces“. Od druga strana, nekoi od regionalnite mediumi, kako srpski „Novosti“, preku senzacionalistički naslovi sozdavaat vpečatok za „direktno vleguvanje na Makedonija vo vojnata“. Toa se dve suštinski različni raboti – velat našite sogovornici, komunikolozi i eksperti za mediumska pismenost. R.B. Što realno bi značel čekorot „vleguvanje vo vojna“? Političkite analitičari so koi se konsultiravme se decidni deka faktite ne potvrduvaat deka Makedonija stanuva voena strana vo konfliktot meѓu Rusija i Ukraina. Tie potvrduvaat samo deka državata se priklučuva kon meѓunarodna inicijativa za koordinacija na poddrškata za Ukraina – nešto što, samo po sebe, ne pretstavuva vleguvanje vo vojna. – Ovde stanuva zbor za dobrovolno vleguvanje vo političko-bezbednosna koalicija na državi kade što se koordiniraat različni formi na poddrška za Ukraina. Taa poddrška može da bide diplomatska, finansiska, logistička, voeno-tehnička, obuka na ukrainski sili, planiranje idni mirovni misii, načini da bide postignat prekin na ognot. Ova e suštinski različno od direktno učestvo vo oružen konflikt – velat političkite analitičari so koi se konsultiravme. Ponatamu, od sogovornici pravnici ni beše elaborirano deka „vo meѓunarodnoto pravo postoi suštinska razlika meѓu politička i bezbednosna poddrška, voena pomoš, kako i direktno učestvo vo oružen konflikt“. – Ovie kategorii ne se identični. Država može da obezbeduva različni formi na poddrška za druga država bez da stane strana vo vojnata. Tokmu zatoa i vo oficijalnite dokumenti i vo meѓunarodnoto pravo se pravi jasna razlika meѓu „poddrška“ i „direktno učestvo vo oružen konflikt“. Vo meѓunarodnoto pravo i vo političkata praktika vleguvanje vo vojna podrazbira mnogu pokonkretni čekori, kako što e na primer donesuvanje soodvetni državni odluki ili, pak, status na strana vo oružen konflikt, kako i direktno učestvo na sopstveni vooruženi sili vo borbeni dejstva, so prezemanje aktivni voeni operacii protiv druga država- konstatiraat našite sogovornici pravnici. Za izdvojuvanje e deka nitu edna oficijalna institucija ne soopštila deka Makedonija ќe ispraќa svoi borbeni edinici vo Ukraina. Isto taka, nitu edna država členka na „Koalicijata na podgotvenite“ ne objavila deka Makedonija stanuva direkten učesnik vo vojnata. R.B. The post Koga naslovot stanuva „vest“, a ne fakt appeared first on Nova Makedonija.